Ontwerp gebouw als een klimaatmachine

“De energievraag van klimaatinstallaties kan worden gehalveerd als we gebruik maken van natuurlijke principes in plaats van een mechanische installatie. Waarom blijft een termietenheuvel altijd op constante temperatuur? Niet omdat deze is uitgerust met een gebouwinstallatie.” Yvette Watson houdt op Building Holland Digital op 1 april een pleidooi om met bouwkundige oplossingen het klimaatprobleem te lijf te gaan.

Yvette Watson

Yvette Watson is mede-oprichter van PHI Factory en helpt organisaties te versnellen naar een circulaire economie. Op Building Holland Digital spreekt ze als voorzitter van het EWF-Lab. De stichting heeft als doel het versnellen van innovaties op het gebied van natuurlijke klimaatregeling in gebouwen. Het Earth, Wind & Fire concept voor natuurlijke airconditioning kan hierbij als inspiratiebron model staan.

Leg eens uit…..

Als er nu gebouwen worden ontworpen of gerenoveerd, wordt er zonder nadenken meteen een nieuwe conventionele klimaatinstallatie in geplaatst. Bouwkundige oplossingen, waarmee je hetzelfde binnenklimaat kunt bereiken, worden zelden onderzocht.”

“Als je lucht van bovenaf de hoogbouw inblaast en je besproeit deze, zakt deze naar beneden. Daar heb je geen pomp voor nodig, dat is zwaartekracht. Wordt de lucht warm stijgt deze op. Ook daar heb je geen pomp voor nodig. Gebruik een zonneschoorsteen voor het afzuigen van lucht en het oogsten van zonne-energie en een Ventecdak voor het versterken van de natuurlijke ventilatie. We kunnen heel veel energie besparen, door slim bouwkundig te ontwerpen.”

Je gebruikt het beeld van een termietenheuvel?

“De natuur inspireert ons tot slimme en zelfregulerende oplossingen. Dat is ook precies de insteek van EFW-Lab. De stichting borduurt voort op het werk van Ben Bronsema die in zijn promotieonderzoek het Earth, Wind & Fire (EWF) concept ontwikkelde, dat zorgt voor een energiezuinig, maar ook voor een gezond en behaaglijk binnenklimaat in gebouwen. Het gebouw wordt een synthese van architectuur, bouwtechniek en installatietechniek, waarbij het klimaat primair wordt geregeld met behulp van bouwkundige elementen.”

Dit verandert de recente discussie of kernenergie en de hoge kosten om huizen van het gas te halen.

We hebben op dit moment niet voldoende schone energie beschikbaar om in onze behoeften te voorzien. Dit is de basis voor de discussie voor kernenergie. Als we onze oorspronkelijke energievraag van gebouwen sterk reduceren, zwakt het pleidooi voor deze zeer inefficiënte, dure en risicovolle oplossing voor energiewinning snel af. Aangezien er eens in de 30 jaar een vervangingsmoment is voor installaties, gaat de duurzame ontwikkeling op dit vlak traag. Maar het effect van echt duurzame oplossingen is groot.”

“Ik zou iedereen willen uitdagen om nu te experimenteren, pilots op te zetten en te onderzoeken wat slimme oplossingen zijn om de energievraag van gebouwen, fors terug te dringen. Het is daarbij ook belangrijk dat we transparant zijn over het werkelijke verbruik op de meter. Alleen op die manier kunnen we de slimme oplossingen door ontwikkelen tot nog slimmere oplossingen en opschalen.”

Zijn er al voorbeelden?

“Tot de verbeelding spreekt het bijna energie neutrale Four Elements Hotel in Amsterdam IJburg, het eerste gebouw ter wereld met natuurlijke airconditioning volgens het Earth, Wind & Fire-concept. Het hotel heeft de hittegolf in de zomer uitstekend doorstaan en kreeg in januari 2020 de prestigieuze EZK Energy Award 2019 van het ministerie van Economische Zaken en Klimaat.”

Wat zijn de bottlenecks om dit breed uit te rollen?

Klimaatconcepten worden tot op heden niet meegenomen in de architectuur van een gebouw. De architect krijgt alle creatieve ruimte, maar wat je eigenlijk zou willen is dat er veel meer integraal wordt ontworpen en ten dienste van de functie en het gebruik van het gebouw. Dit zou een prachtige nieuwe uitdaging zijn voor de architectuur.

 

Ook is er een belangrijke rol voor de opdrachtgevers weggelegd, om deze innovatie verder te brengen. Het adopteren van een nieuwe ontwerpfilosofie, biedt ogenschijnlijk minder zekerheid voor een goed en constant binnenklimaat. Los van de vraag of we onze gebouwen niet over dimensioneren om die constante prestatie te realiseren (dat gesprek bewaar ik graag voor een ander moment), wil ik opdrachtgevers oproepen om ruimte te bieden aan oplossingen die echte verduurzaming met zich mee brengen. Anders gaan we onze klimaatopgave nooit realiseren.

 

Met haar nieuwe multifunctionele onderwijsgebouw heeft de Erasmus Universiteit Rotterdam, haar nek uitgestoken. Het winnende consortium, BAM Bouw en Techniek, Paul de Ruiter en Halmos, overtreft alle verwachtingen met het klimaatconcept ‘Powered by nature’. We hebben dergelijk vertrouwen in de ontwikkelingen en leiderschap hard nodig om de klimaatdoelstellingen te halen.”

Is integraal ontwerpen duurder?

In essentie is natuurlijke klimatisering geen duurdere oplossing. Als de ontwerpopgave maar integraal wordt benaderd. De forse energiereductie creëert ook minder vraag naar zonnepanelen, waardoor de milieulast ook weer lager is. Een win-win situatie. Belangrijk is dat we in de bestaande bouw onderzoeken wat de mogelijkheden zijn om natuurlijke klimatisering te integreren in renovatie opgaven en ons hard maken om de effectiviteit te bewijzen aan de hand van pilots. En dan zijn we weer terug bij de doelstellingen van de stichting.”

Wat is jouw toekomstperspectief?

“In 2050 zijn we veel meer dan ParisProof. Als we onze gebouwenvoorraad aanpakken, is het belangrijk om integraal naar de potentie van die gebouwen te kijken. Het is een gemiste kans als een gebouw eerst energieneutraal wordt gemaakt en dan pas nadenken over de milieu-impact van de materialen of de maatschappelijke impact die we hadden kunnen maken. Thema’s als klimaatadaptatie, natuurinclusief, materiaalslim, gezondheid en welzijn, samenwerken in gebieden, inclusiviteit, sociale cohesie en verbinding zijn net zo belangrijk voor een toekomstbestendig gebouwde omgeving. Dit vergt van elke stakeholder in het proces innovatiekracht en creativiteit. Het EWF concept is voor mij een toonbeeld van een echt slimme oplossing en systeemverandering binnen de sector.

Bekendmaking winnaar Ben Bronsema EWF-prijs

Om de doelstellingen extra kracht bij te zetten heeft de stichting de Ben Bronsema EWF-prijs in het leven geroepen, als ode aan de geestelijk vader van het concept die daar op 78-jarige leeftijd op promoveerde. De prijs stimuleert de toepassing van natuurlijke krachten voor het verzorgen van het binnenklimaat in gebouwen en woningen.

Scroll naar top